Geschreven door Johan Nijzink te Hellendoorn
Overal vind je ze, in elk dorp, ieder gehucht: beweegklupjes, fitness, kinetics, jazzballet. En als je iets anders wil, iets sjiekers, denk je al gauw aan yoga. Jaren geleden was het dan ook de wat hoger opgeleide, meer intellectueel ingestelde burger die zich aan deze betrekkelijk nieuwe tak van geestelijke en lichamelijke oefening wijdde. Flauwekul natuurlijk. Yoga is voor iedereen. Voor jong en oud. Voor de slimmerik, maar ook voor de verstandelijk minder bedeelde. Dat vindt Adelaide Geurtse. Samen met haar partner Hans is ze de drijvende kracht achter Purusha, een yogastichting die vorige maand haar tienjarig bestaan vierde. Gelegen in Hellendoorn, op het terrein van de voormalige Kemperhof, wordt er in dit yogacentrum flink aan de weg getimmerd. Chakratherapie, voetreflexzonemassage, een cursus zelfontwikkeling, iedereen die eens iets anders wil, iets alternatiefs, kan er terecht. En naast de gewone yogatrainingen is er dit seizoen een opleiding voor yogadocenten van start gegaan. Wat dit centrum echter zo uitzonderlijk maakt, is dat zich onder de 150 vaste bezoekers een aanzienlijke groep verstandelijk gehandicapten bevindt. En daarmee neemt deze yogaopleiding in Nederland een vrij unieke plaats in. Al is Purusha niet langer de enige: 'Het is wel in opkomst,' zegt Adelaide. 'In het midden van het land ken ik een yogaschool die iets soortgelijks doet, maar dan in een wat beperktere opzet.'
Nog wat onwennig, op kousenvoeten, betreed ik een van de twee grote yogaruimtes, waar de eerstvolgende les plaatsvindt. Door de mij tegemoet zwemende geur van wierook volg ik de yogadocente naar een van de op de vloer uitgespreide zachte dekens., waarop ik in kruiszit tegenover haar plaats neem.
'Yoga doe ik uit idealisme,' zegt Adelaide. Ooit werkzaam in de zwakzinnigenzorg, kwam ze twaalf jaar geleden voor het eerst in aanraking met de raja yoga. Dat is een stroming die zich richt op zowel de lichamelijke als geestelijke ontwikkeling, door concentratie en meditatie. In Amsterdam ging ze in de leer bij Philip Barbier, een van de eerste yogadocenten in Nederland. Hoewel ze de leer aanhangt, gelooft Adelaide niet in goeroes, zoals je wellicht zou verwachten: 'Ik aanbid hier niemand. daarmee doe je jezelf tekort,' vindt ze: 'Er zijn er best die je kunnen wijzen welke weg je moet gaan, maar er gaan meerdere wegen naar Rome. En bovendien ben ik meer iemand van de praktijk.'
Dat Adelaide zich als yogalerares met verstandelijk gehandicapten bezig houdt, heeft volgens haar niets met haar beroepsverleden te maken: 'Ik ben er vier jaar geleden mee begonnen, met deze speciale yogalessen. En ik doe het vooral, omdat ik me sterk verbonden voel met deze mensen,' zegt ze. 'Meer dan in wie ook ervaar ik in de verstandelijk gehandicapte nog het kind. En daartoe voel ik me sterk aangetrokken. Diep in mijn hart ben ik ook nog steeds dat kind dat ik vroeger was,' bekent ze. Adelaide vindt dat je deze mensen dan ook als kinderen moet benaderen, Ze zet zich daarmee af tegen het traditionele denken in de reguliere gezondheidszorg, waar de verstandelijk gehandicapten doorgaans als volwassenen worden behandeld. Dit enkel vanwege het feit dat ze in een volgroeid lichaam zitten. Die kille, vaak onpersoonlijke houding maakt veel van deze patiënten doodongelukkig,volgens Adelaide. 'Je moet er rekening mee houden dat velen van hen emotioneel en verstandelijk op een niveau zitten van een kind van zeven, acht jaar, hooguit,' zegt ze.
De eerste yogaleerlingen die even later een voor een de yogazaal binnen komen, blijken nogal in leeftijd te verschillen. De jongste is vijftien. Ze zetten zich ieder op hun kleed rond het flakkerend kaarslicht in het midden van het schaars verlichte vertrek. Er wordt gebabbeld, gezongen. En nadat ze met z'n allen de kaars hebben uitgeblazen, beginnen de oefeningen. De meeste leerlingen in deze groep komen uit de omgeving van Twente, uit Almelo, Hengelo. Ze wonen thuis bij hun ouders, of zelfstandig, in leefgemeenschappen. 'Ze zijn goed aanspreekbaar. Je kunt dus best iets op ze overbrengen. Het spelelement is daarbij reuze belangrijk,' zegt Adelaide. 'De les bouw je op vanuit een verhaal. Dus om je leerlingen zover te krijgen dat ze een bepaalde oefening doen, vertel ik er eerst een passend verhaaltje bij. En zo, al spelenderwijs, doen ze ongemerkt die lichaamsoefeningen, die je ze wilt laten uitvoeren.' Het duurt natuurlijk allemaal wat langer, in zo'n bijzondere yogales, waar ze dit keer vertelt van de reis met de boot naar het strand van de slang, en van de kat. Maar uiteindelijk, ongemerkt, weet Adelaide bij haar leerlingen het door haar beoogde resultaat te bereiken. Zij het binnen de grenzen die een ieder binnen deze groep heeft. Daarbij wordt Adelaide tijdens deze lessen bijgestaan door haar twee assistenten die de yogaleerlingen hier en daar een handje helpen. 'Je ziet dat ze er lol in hebben, en dat is het voornaamste,' vindt Adelaide. 'en ze doen allemaal mee. altijd. Dat is het gekke.'
En dat haar pupillen het leuk vinden, is duidelijk te horen, vooral in het begin. Maar naarmate de les vordert, worden ze minder luidruchtig. Totdat elk, liggend op zijn deken, toe is aan de ontspanningsoefening. Het eind van de sessie. Het is muisstil nu. Zo stil, dat het zacht gesnurk te horen is van een van deze yogi's die in slaap is gesukkeld.
'Ik heb ook een groep waar het verstandsniveau wat hoger ligt. Daar zijn ze veel meer prestatiegericht bezig. Soms moet je ze daarin temperen,' vindt Adelaide. Ken jezelf. Dat geldt voor iedereen, dus ook voor verstandelijk gehandicapten, luidt haar stelregel: 'Je moet jezelf leren accepteren, met al je beperkingen. En dat gaat sommigen moeilijk af,' zegt ze. Daarbij komt ook nog, dat er verscheidene zijn die zich bewust zijn van hun handicap, en zich daarvoor generen. Vooral als dit ook nog eens gepaard gaat met andere lichamelijke afwijkingen: 'Ik probeer hen over die schaamte heen te helpen, en enkele van hun fysieke belemmeringen weg te nemen. Zo geef je ze hun gevoel van eigenwaarde terug,' zegt Adelaide. 'Je mag echter niet te veel van ze verwachten,' benadrukt ze. 'De meeste van hen gaan slechts met kleine sprongetjes vooruit. Maar ze gaan vooruit. Vorige week kwam een spastisch meisje bij me. Dolgelukkig. Want ze kon na enkele yogalessen voor het eerst haar eigen schoenveters strikken. Dat was voor haar een enorme prestatie.'
Dat Adelaide Geurtse resultaten boekt met deze yogalessen, blijkt volgens haar uit de meer dan enthousiaste respons van ouders en begeleiders. Die vinden dat door de yoga-oefeningen de kinderen veel rustiger zijn geworden, en spontaner: 'Ze durven meer zichzelf te zijn,' zegt Adelaide. En Purusha heeft inmiddels de aandacht getrokken van verwante organisaties in de zorgsector. 'Al geruime tijd hebben we goede contacten met gezinsvervangende tehuizen, en onder andere met de Sociaal Pedagogische Dienst (SPD) in Hengelo, die vaak klanten naar ons doorverwijst,' verklaart ze.
En in september kreeg de stichting een plaatsje op de Markt Van Mogelijkheden, op de Waarbeek in Enschede. Dat is een beurs van zorgaanbieders, georganiseerd door de SPD en de Vereniging voor Ouders van Geestelijk Gehandicapten (VOGG).
Maar verreweg de leukste reacties krijgt ze nog van haar leerlingen zelf. Hartverwarmend in dat opzicht is Albert. Albert zit in zo'n woongroep, ergens in Almelo. En hij was nooit ergens voor in, wilde nooit ergens aan mee doen. Vond alles maar niks. Maar hij zag hoe anderen uit zijn woongroep elke week weer op dat busje stapten. En Albert werd nieuwsgierig. Hij wilde wel eens weten waar dat busje naar toe ging. En toen het weer eens aangereden kwam, is hij zomaar ingestapt. Vast een nieuwe klant, dacht de buschauffeur, en heeft Albert meegenomen, naar Hellendoorn, naar het yogacentrum. En daar is hij kordaat naar binnen gelopen: Hallo, ik ben Albert, en ik wil ook mee doen, zei hij, tegen een verbaasde yogalerares. Even later kreeg het yogacentrum een bezorgd belletje vanuit Almelo. Albert was zoek. Of hij wellicht was meegereden, in de bus -- Nu komt Albert elke week, op het centrum. Hij is er niet meer weg te slaan.
Terug naar esoterie
